Szkoła Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie




Szkoła Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie została powołana Uchwałą Wydziału Krajowego z dnia 29.07.1895r., początkowo w formie kursów o różnym czasie trwania.

W dniu 5 kwietnia 1870r., Wydział Krajowy zawarł ze zgromadzeniem ss. Św. Wincentego à Paulo umowę na objęcie nadzoru i obsługi chorych w Lwowskim Szpitalu Powszechnym („Przegląd Lekarski” 1870, nr44, s. 353). Siostry zakonne nie miały przygotowania formalnego, skutkiem czego poziom opieki nad chorymi nie był zadawalający( co stanowiło problem również dla innych szpitali).
W raporcie o stanie szpitali powszechnych w Galicji za rok 1874, dr Jan Stella Sawicki, inspektor szpitali we Lwowie, proponując wprowadzenie  koniecznych zmian „ dla podniesienia dobrobytu szpitali” postulował iż należy „ postarać się o dobrych dozorców przez urządzenie przy szpitalach lwowskim i krakowskim szkoły, w której by się uczyły obchodzenia się z chorymi”.(„Przegląd Lekarski” 1875, nr 18, s. 175-176). Również on na polecenie Wydziału Krajowego, opracował na podstawie prac prof. Bilrotha i F. Nightingale podręcznik do nauki pielęgnowania chorych.

W 1895r. z inicjatywy Wydziału Krajowego oraz Czerwonego Krzyża, a także dzięki aktywności lekarzy przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie, dla kobiet pragnących wykonywać zawód pielęgniarki zorganizowano szkolenie dozorczyń. Szkoła dla Dozorczyń Chorych mieściła się w dawnych zabudowaniach pijarskich. Jej celem było przygotowanie kandydatek na pielęgniarki do pracy w szpitalach i zakładach. Kilkumiesięczna nauka kończyła się egzaminem. Pierwsze dozorczynie nie znalazły odpowiedniego zatrudnienia ponieważ, jak podaje A. Maksymowicz, pielęgniarki zakonne nie pozwoliły na wprowadzenie do pracy w szpitalach świeckiej, wyszkolonej obsługi. „W tych szpitalach, w których chorych pielęgnują zakonnice, takie dyplomowane dozorczynie nie mają żadnego pola do działania, a w szpitalach prowincjonalnych, w których nie ma sióstr miłosierdzia, koszta utrzymywania dyplomowanej dozorczyni przekraczają zasoby tych szpitali” (‘Przegląd Lekarski” 1896, nr 42, s. 568). W ciągu pierwszych dwóch lat szkołę ukończyło 12 „infirmerek”, z czego tylko jedna, dodatkowo posiadająca dyplom egzaminowanej akuszerki, zdobyła posadę w szpitalu, reszta nie miała zabezpieczonego bytu.

Ustawa z 28.07.1897r., „urządzająca prawne stosunki szpitali powszechnych i publicznych, tudzież zakładów dla położnic i obłąkanych, obowiązująca w Królestwie Galicji i Lodomerii z Wielkim Księstwem Krakowskim”, głosiła iż „pielęgnowanie chorych, zawiadywanie kuchnią i spiżarnią, tudzież nadzór nad służbą, będzie powierzone siostrom miłosierdzia, ewentualnie innemu stowarzyszeniu duchownemu (...). Jedynie w razie niemożliwości pozyskania dla powyższych czynności osób, należących do stowarzyszenia duchownych, mogą one być powierzone osobom świeckim”.

W 1889r. przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie została otwarta Szkoła Pielęgniarstwa, którą założył i utrzymywał Wydział Krajowy i Stowarzyszenie Czerwonego Krzyża.
Uczęszczały do niej siostry zakonne, głównie szarytki. Praktykę realizowały w swoich zakładach opiekuńczych i leczniczych.

W 1909r. prasa lekarska podnosiła konieczność niezwłocznego dokonania w szpitalach galicyjskich reform , w wyniku których ”powinno zniknąć źródło nieustannych, a słusznych skarg na obsługę w szpitalach” („Przegląd Lekarski”, 1909, nr 41, s. 588). Był to jeden z najpilniejszych postulatów szpitalnictwa: „Jedyny szmat ziemi polskiej, na której mógł i powinien rozwinąć się postęp pielęgniarstwa, była i jest Galicja. Niestety tutaj właśnie zrobiono najmniej, prawie nic, aż do dnia dzisiejszego.” („Lwowski Tygodnik Lekarski” 1910, nr 10, s. 153-154). Doceniając gorliwość i poświęcenie sióstr, zwracano jednak uwagę na braki w ich fachowym wykształceniu.
W 1910r. Wydział Krajowy, w ramach nowej umowy z Siostrami Miłosierdzia, przeznaczył 2000 koron rocznie na otwarcie w Szpitalu Krajowym Lwowskim obowiązkowej „szkoły dozorczyń”. Z czasem planowano otworzyć podobną szkołę w Krakowie i w szpitalach prowincjonalnych.

Pierwsza w kraju wzorcowa szkoła pielęgnowania chorych, mająca kształcić personel pielęgniarski dla wszystkich szpitali publicznych w Galicji, została otwarta 1 marca 1910r. W uroczystości uczestniczyli min.: zasłużony dla tworzenia szkoły pielęgniarskiej dr Bernadzikowski, reprezentant Wydziału Krajowego, przedstawiciele Wydziału Lekarskiego, dyrektor szpitala krakowskiego dr Krzyszkowski, inspektor szpitali krajowych Müller, który „nie żałował ani trudu ani czasu, aby gdzie należy, we właściwej chwili, grunt pod nowy zasiew przygotować”. („Lwowski Tygodnik Lekarski” 1910, nr 10, s. 153-154).
Dr Józef Starzewski, kierownik i profesor Krajowej Szkoły Pielęgniarek, dyrektor Krajowego Szpitala Powszechnego we Lwowie, członek Najwyższej Rady Zdrowia, przemawiając w  dniu otwarcia szkoły winą za „straszne braki w obsłudze chorych” upatrywał w ubóstwie kraju, braku środków na wyposażenie krajowych zakładów leczniczych w „najprymitywniejsze potrzeby”, a także w niechęci sióstr zakonnych do wprowadzeniu nauki pielęgniarstwa, obawiających się, że reforma pielęgniarstwa jest wymierzona przeciw zakonnej obsłudze chorych i chęci jej zastąpienia przez osoby świeckie. Program nauki Lwowskiej Szkoły Pielęgniarstwa miał obejmować kurs ośmiomiesięczny, złożony z części teoretycznej i z części praktycznej.
W pierwszym roku istnienia w szkole tej uczyły się 24 słuchaczek z 8 zgromadzeń zakonnych. Dążono do tego, żeby wszystkie siostry, pielęgnujące chorych w szpitalach galicyjskich, takie przeszkolenie odbyły.

W 1913r, nowo wybrany Zarząd Stowarzyszenia Krajowego Czerwonego Krzyża uzyskał od Wydziału Krajowego prawo korzystania ze szkoły krajowej, prowadzonej przy Szpitalu Starozakonnych we Lwowie. Przy szkole został założony internat, który mieścił się tymczasowo w nabytym przez Zarząd Czerwonego Krzyża, sanatorium (dr Soleckiego). Z czasem miał on być przekształcony w dom pielęgniarek, szkoła zaś miała przygotować   pielęgniarki do pracy w zakładach i domach prywatnych. Plany wydłużenia nauki do dwóch lat pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Szkoła została zamknięta w 1914r. Ponowne otwarto ją 25 marca 1922r. dzięki staraniom siostry Marii Czarlińskiej odpowiedzialnej za kształcenie. Szkołę wizytowała i dokonała jej oceny E. Crowell, przedstawicielka Fundacji Rockefellera. W trakcie pierwszego, czteromiesięcznego kursu, usiłowano realizować program roczny. Nauka obejmował 123 godziny. Wykładowcami byli lekarze a zajęcia praktyczne prowadziła instruktorka pielęgniarka. Szkolenie praktyczne w dużej mierze uzależnione było od sytuacji i potrzeb szpitala. Uczennice z przerwami na naukę (2 godziny zajęć dziennie) i posiłki, od godz. 6.30 do 19.00 pracowały w szpitalu jako siła robocza pod kierunkiem instruktorki.
Program dwuletni wdrożono w 1924r.

Od 1895 do 1929r. Lwowską Szkołę Pielęgniarstwa ukończyły 393 siostry zakonne i 54 uczennice świeckie. W marcu 1930r. w szkole były 63 zakonnice i 4 uczennice świeckie.

Szkoła Pielęgniarska we Lwowie 1928,w pierwszym rzędzie od prawej s. I. Łuszczkiewicz ( zdjęcie ze zbiorów Archiwum Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia Św. Wincentego à Paulo w Krakowie )

W Szpitalu Powszechnym we Lwowie prowadzono również szkolenie posługaczek.

Dopiero w 1937r. Lwowska Szkoła Pielęgniarstwa uzyskała pełne prawa:  zatwierdzono jej statut, nazwę szkoły – Państwowa Szkoła Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie, wzór pieczęci i wzór dyplomu. Od tego czasu obowiązywały warunki przyjęcia takie, jak w innych szkołach pielęgniarstwa: mała matura lub wykształcenie równorzędne, nauka trwała 2
i pół roku, a po jej zakończeniu odbywał się egzamin dyplomowy przed komisją zatwierdzoną przez Ministerstwo Opieki Społecznej z udziałem delegata Ministerstwa. W szkole obowiązywał wspólny system nauczania, tzn. wykłady odbywały się równocześnie z praktyką. Za naukę pobierano opłaty. Uczennice ze Zgromadzenia ss. Wincentego à Paulo mieszkały w klauzurowym internacie szkolnym  przy Szpitalu Powszechnym, uczennice z innych zgromadzeń mieszkały w domach swoich zgromadzeń. Kierująca szkołą dyrektorka była bezpośrednią przełożoną personelu wykładającego, instruktorskiego i administracyjno-gospodarczego.

Najwyższy poziom szkoła osiągnęła pod kierownictwem s. Izabeli Łuszczkiewicz, absolwentki Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz absolwentki Wyższej Szkoły Pielęgniarstwa w Paryżu, posiadającej francuski dyplom państwowy. Od 1926r pracowała jako pielęgniarka na oddziale neurologicznym w Szpitalu Powszechnym we Lwowie. Dyrektorką Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu  Powszechnym we Lwowie została w 1937r. Utrzymywała stały kontakt ze szkołą paryską, wyjeżdżała za granicę, skąd przenosiła do Lwowa najnowsze osiągnięcia medycyny. Tylko w 1937r. uczestniczyła w trzech międzynarodowych zjazdach pielęgniarskich: w Paryżu, Londynie i Wiedniu oraz w Wilnie. Tuż przed wojną pojechała do Nowego Jorku na światową wystawę medyczną, skąd u m.in. przywiozła dla pacjentów i gości lwowskiego szpitala projektor filmowy.

Szkoła funkcjonowała nieprzerwanie do roku 1939,kiedy to wybuch II wojny światowej i zajęcie Lwowa przez Armię Czerwoną przerwały jej działania. Sprawiło to, że szkoły nie ukończyła żadna absolwentka z pełnymi uprawnieniami.
Siostra Izabela Łuszczkiewicz brała czynny udział w walkach powstańczych.

Lwowska Szkoła Pielęgniarstwa była szkołą przyszpitalną. Przygotowywała do pracy w szpitalu, a organizację dostosowywała do potrzeb zgromadzeń zakonnych. Kształciła głównie siostry zakonne, miała bardzo nieliczne uczennice świeckie. Na czele szkoły stał lekarz, dyrektor szpitala. Kolejnymi dyrektorami szkoły byli prawdopodobnie: dr Józef Merunowicz, założyciel szkoły, dr Józef Starzewski, autor podręcznika Pielęgnowanie chorych, prymariusz dr Ziembiński. Wicedyrektorem od 1926r. był dr Andrzej Pohorecki.

Na podstawie dostępnych materiałów trudno dokładnie ustalić ile czasu trwała nauka, kto szkolił, z jakim cenzusem były przyjmowane kandydatki, a nawet jakie brzmienie miały kolejne nazwy szkoły. Do szkoły przyjmowano zakonnice, które często nie spełniały wymogów przy przyjęciu do szkół pielęgniarstwa. Interesy szpitala miały znaczący wpływ na szkolenie praktyczne uczennic. Szkoła nie miała pełnych praw. W § 13 Rozporządzenia o pielęgniarstwie z dnia 17 marca 1936r. lwowska szkoła pielęgniarstwa została wykazana wśród „kursów pielęgniarskich, które mogą być zaliczone jako praca zawodowa pielęgniarska licząc jeden miesiąc kursu za 6 miesięcy pracy zawodowej”. Dopiero w 1938r., po usunięciu różnic programowych, została uznana przez Departament Zdrowia w Ministerstwie Opieki Społecznej, a egzamin końcowy stał się egzaminem państwowym. W tym samym roku absolwentki Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie uzyskały prawo głosowania do Senatu.

Z uwagi m.in. na stan organizacyjny szkoły, program nauczania niezgodny z ówczesnymi tendencjami krajowymi i światowymi w pielęgniarstwie, kształcenie przede wszystkim sióstr zakonnych dla potrzeb szpitali. Lwowska Szkoła Pielęgniarstwa, jak podaje J. Kaniewska-Iżycka, nie miała istotnego znaczenia dla rozwoju nowoczesnego pielęgniarstwa na ziemiach polskich.



opracowała Iwona Kowalkowska

 

Bibliografia

Opracowania:

  1. Górajek-Jóźwik J., Kalendarium Pielęgniarstwa Polskiego, cz. I. Warszawa, 1998, s.9-10, 22
  2. Kaniewska-Iżycka J.: Rozwój pielęgniarstwa w Polsce do roku 1950 (materiały pomocnicze do historii zawodu pielęgniarskiego). Warszawa 1987 t. I, s. 32-36, 1989 t. II, s. 173
  3. Maksymowicz A., Zagadnienia zawodowe pielęgniarstwa na tle historycznym. Warszawa 1977, s. 47-49
  4. Matoga H., Zgromadzenie ss. Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo a krakowskie pielęgniarstwo (do I połowy XX w.) [w:] Zawód pielęgniarki na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. B. Urbanek. Warszawa 2008, s. 148-168
  5. Matoga H., Stowarzyszenie Pań Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo i jego opiekuńcza działalność [w:] Dzieje pielęgniarstwa w Krakowie, red. K. Zahradniczek. Kraków 2011, s. 62-64
  6. Starzewski J., Pielęgnowanie chorych. Lwów 1914, wydanie drugie, s.VII-VIII, 58
  7. Urbanek B., Kształtowanie się specjalności lekarskich na ziemiach polskich w latach 1860-1914. Warszawa 2010, s. 96
  8. Urbanek B., Zmagania o profesję w XIX i XX wieku (do roku 1963) [w:] .Zawód pielęgniarki na ziemiach polskich w XIX i XX wieku, red. B. Urbanek. Warszawa 2008, s. 56-79

Żródła:

  1. Archiwum Akt Nowych
  2. Centralne Archiwum Pielęgniarstwa Polskiego
  3. Szkoła pielęgniarska przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie. Pielęgniarka i Położna, 1930, nr 8-9, s. 26-27
  4. Teksty wybrane z historii pielęgniarstwa w Polsce. Materiały pomocnicze dla nauczycieli pielęgniarstwa, wybór M. Minczewska. Warszawa 1974
  5. Wyciągi z pism medycznych Galicji i Królestwa Polskiego dot. Kształcenia zakonnego w latach 1836-1908, będące w posiadania Centralnego Archiwum Pielęgniarstwa Polskiego

 

Akty prawne

  1. Barzycki J., Lachowicz Z., Zbiór ustaw i rozporządzeń sanitarnych, T. 1, Lwów 1899, s. 459
  2. Ustawa z dnia 21 lutego 1935r. o pielęgniarstwie
  3. Rozporządzenie Ministra Opieki Społecznej z dnia 17 marca 1936r. o pielęgniarstwie

 

Strony www.

  1. www.kalwaria-zebrzydowska.pl/dokumenty/luszczkiewicz.pdf. 03.09.2010r.

 






Alfonsa Jastrzębska-dyplom pielęgniarski
Maria Słowińska-dyplom położnej
Maria Słowińska - dyplom pielęgniarski
Maria Słowińska
Świadectwo kursu -  Anna Kosiba





Świadectwo dwuletniego kursu - Anna Kosiba Odpis z oryginału dyplomu s. Bronisławy Furyk Szkoła Pielęgniarek - wypis z Gazety Lwowskiej 1914r. str. 1-2 Jednoroczna prywatna Szkoła Pielęgniarek prof. Groera
Klinika ginekologiczno-położnicza we Lwowie 1934-1935 Dzienniczek praktyk s. Jadwigi Kosiby str1-4

Dzienniczek praktyk s. Jadwigi Kosiby str 5-6

 

Statut Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie str. 1 Statut Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie str. 2 Statut Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie str. 3 Statut Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie str. 4

Statut Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa przy Szpitalu Powszechnym we Lwowie

Regulamin egzaminu końcowego w Państwowej Szkole Pielęgniarstwa we Lwowie str. 1 Regulamin egzaminu końcowego w Państwowej Szkole Pielęgniarstwa we Lwowie str. 2 Regulamin egzaminu końcowego w Państwowej Szkole Pielęgniarstwa we Lwowie str. 3 Program Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa we Lwowie str. 1 Program Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa we Lwowie str. 2 Program Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa we Lwowie str. 3
Regulamin egzaminu końcowego w Państwowej Szkole Pielęgniarstwa we Lwowie Program Państwowej Szkoły Pielęgniarstwa we Lwowie
Wyposażenie w urządzenia i pomoce naukowe Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie str. 1 Wyposażenie w urządzenia i pomoce naukowe Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie str. 2 Wyposażenie w urządzenia i pomoce naukowe Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie str. 3 Karta ćwiczeń Wzór pieczątek Wzór dyplomu
Wyposażenie w urządzenia i pomoce naukowe Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie Karta ćwiczeń Wzór pieczątek Wzór dyplomu
Wniosek o zatrudnienie s. Zofii Łuszczkiewiczówny na stanowisku Dyrektora Szkoły Pielęgniarskiej Pismo upoważniające do odbioru pieczątek
Wniosek o zatrudnienie s. Zofii Łuszczkiewiczówny na stanowisku Dyrektora Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie

 

Pismo upoważniające do odbioru pieczątek Szkoły Pielęgniarskiej we Lwowie

zdjęcia ze zbiorów Centralnego Archiwum Pielęgniarstwa Polskiego (CAAP).